Atölyede aynı makinede her seferinde farklı noktadan ve farklı cihaz ayarıyla ölçüm alındığında trend grafiği anlamını yitirir; iki ölçümü karşılaştıramazsınız. Bu yazıda bir makine grubu için ölçüm rotasını nasıl kuracağınızı, hangi nokta ve yönleri seçeceğinizi ve periyodu hangi kurala göre belirleyeceğinizi adım adım göreceksiniz.
Ölçüm rotası nedir ve neden belgelenmeli
Ölçüm rotası, bir makine grubundaki her makine için sabit noktalar, yönler, ölçüm birimi ve tekrar periyodunun yazılı olduğu bir plandır. Rota belgelenmezse iki kişi aynı makineden farklı değerler okur ve trend yorumu güvenilmez hale gelir. ISO 17359 makine durum izleme için genel çerçeveyi, ISO 13373 ise titreşim ölçümü ve veri toplama koşullarını tanımlar; rota belgeniz bu iki standardın gerektirdiği bilgiyi içermelidir: nokta kimliği, yön, sensör tipi, montaj yöntemi, frekans aralığı ve işletim koşulu.
Her ölçüm noktasına kalıcı bir kimlik verin, örneğin DE-Y (sürme ucu, dikey) veya NDE-Y (sürme ucundan uzak, yatay). Nokta kimliği, tarih, devir ve yük gibi işletim koşulları olmadan kaydedilen hiçbir değer karşılaştırmaya değer taşımaz.
Noktaları nereye koymalı: rulman yatakları kuralı
Dönen makinede titreşim enerjisi rulman veya kayma yatakları üzerinden gövdeye geçer. Bu yüzden her yatak muhafazası bir ölçüm noktasıdır. İki yataklı bir motor-pompa grubu için minimum set dört yataktır: motor sürme ucu, motor arka uç, pompa sürme ucu, pompa arka uç. Kaplin, dişli kutusu veya fan gibi ara eleman varsa her yatak eklenir.
Sensörü yatak muhafazasının gövdesine, mümkünse yatak merkez hattına yakın bir yere yerleştirin. Boyalı yüzeye, kapak flanşına veya ince brakete sensör koymayın; ince plakalar kendi rezonanslarıyla sinyali bozar. Aynı noktada her seferinde aynı montaj yöntemini kullanın: stant mıknatısı, yapıştırıcı taban veya gömme sensör. Montaj yöntemi ölçülebilir üst frekans sınırını belirler; mıknatıs montajı gömme montaja göre daha düşük frekanslarda güvenilirliğini yitirir, bu yüzden rulman arıza frekanslarını izleyecekseniz Rulman Arıza Frekansları Hesaplayıcı ile hesapladığınız arıza frekanslarının ölçüm bandınızın içinde kaldığını kontrol edin.
Yönler: yatay, dikey, eksenel ve ne zaman hangisi
Her yatakta en az iki yönde ölçüm alın: yatay (H) ve dikey (V). Yatay yönde gövde genellikle daha esnek olduğu için dengesizlik tepkisi önce burada görünür. Dikey yön taban ve ankraj sıkılığı hakkında bilgi verir; dikeyde yataya göre belirgin yüksek değer taban gevşekliğine işaret edebilir.
Eksenel (A) yönü her yatakta değil, seçilmiş noktalarda alın. Eksenel ölçüm şu durumlarda zorunludur: bilyalı rulmanlı makinelerde eksenel hareket ve rulman hasarı izlemek için, kaplin hizalama sorunundan şüphelendiğinizde ve kayış kasnaklı makinelerde. Kayış gerginliği kaynaklı titreşimde eksenel bileşen belirgin yükselir; kayış ve dişli frekanslarını Kayış ve Dişli Frekansları sayfasındaki hesaplamalarla karşılaştırabilirsiniz.
Yön seçiminde pratik karar kuralı: yeni bir rota kurarken her yatakta H ve V, sürme uç yataklarında ek olarak A alın. Üç ay sonra trendleri inceleyip bilgi vermeyen, sürekli düşük ve sabit kalan yönleri rotadan çıkararak ölçüm süresini kısaltabilirsiniz.
Hangi büyüklüğü ölçmeli: hız, yer değiştirme, ivme
Genel makine durumu izlemesi için titreşim hızı (mm/s RMS) standart büyüklüktür; ISO 10816-3 ve güncel karşılığı ISO 20816-3, 15 Hz ile 1000 Hz arasındaki bantta 10 Hz'den 1000 rpm'e kadar çalışan makine grupları için hız değerlendirme bölgeleri verir. Sınır değerler makine sınıfına (esnek veya rijit montaj) ve güç aralığına bağlıdır; kendi makinenizin sınıfını ISO 10816-3 Titreşim Şiddeti Değerlendirme sayfasından kontrol edin.
Yer değiştirme (µm) düşük devirli makinelerde ve kayma yataklı şaftlarda, ivme (g) ise yüksek frekanslı rulman ve dişli arızalarında kullanılır. Pratik kural: 1000 rpm altı makinelerde hıza yer değiştirmeyi ekleyin, rulmanlı makinelerde ivme spektrumu alın. Birimler arasında dönüşüm gerektiğinde Titreşim Birim Dönüştürücü kullanın; dönüşümü frekans bilgisi olmadan yapmaya çalışmak en sık yapılan hatalardan biridir.
Dengesizlik kuvvetinin fiziğini bilmek rota yorumunu kolaylaştırır. F = m · r · ω²; burada m dengesiz kütle (kg), r kütle merkezinin dönme ekseninden uzaklığı (m), ω açısal hızdır (rad/s). Devir sabitken kuvvet devir karesiyle artar; bu yüzden değişken devirli makinelerde trend yorumlarken her zaman aynı devri veya devri kayıt altına alarak ölçün.
Periyot nasıl belirlenir: risk tabanlı kural
Periyodu makinenin önemi ve arıza gelişim hızı belirler; herkese uyan tek bir süre yoktur. Şu sırayla karar verin:
- Makineyi kritikliğe göre sınıflandırın: üretimi durduran, yedekli, kritik olmayan.
- Kritik olmayan makinelere ayda bir ölçüm ile başlayın.
- Değer değerlendirme bölgesi sınırına yaklaştıkça periyodu yarıya indirin; örneğin C bölgesine giren makine için ölçümü haftalık yapın.
- Onarım veya balans sonrası ilk iki hafta ek ölçüm alın; yeni oturan makinede değişim hızlı olur.
- Trendde iki ölçüm üst üste belirgin artış varsa (önceki değere göre net yükseliş) periyodu tekrar yarıya indirin ve spektrum alın.
- Değer D bölgesine girdiğinde rutin rotadan çıkın; makineye müdahale planı yapın.
Ölçümü her zaman aynı işletim koşulunda yapın: aynı yük, aynı sıcaklıkta oturmuş makine, aynı devir. Soğuk ve sıcak makinede alınan ölçümler farklı fiziksel durumları gösterir ve trendi bozar. Fan gibi dengesizlik baskın makinelerde hız değerleri Tek Düzlem Balans Hesaplayıcı veya iki yataklı rotorlar için Çift Düzlem Balans Hesaplayıcı ile balans hesabına doğrudan girdi olur; bu yüzden rota ölçümlerinde faz da kaydedin.
Veriyi kaydetme ve yorumlama disiplini
Her ölçümde şu alanları doldurun: tarih, saat, nokta kimliği, yön, sensör ve montaj yöntemi, devir (rpm), işletim yükü, genel değer (mm/s RMS) ve varsa spektrum dosyası. Spektrumu mutlaka saklayın; genel değer normal görünürken spektrumda rulman frekansı veya kayış frekansı bileşeni erken uyarı verir. Faz kaydı, dengesizlik ile hizalama sorununu ayırt etmenin en hızlı yoludur; faz sözleşmelerinin ölçüm sonuçlarına etkisini REI Kompleks SVD Çift Düzlem Balans, Faz Sözleşmesi ve Belirsizlik Tezgâhı üzerinde deneyebilirsiniz.
Yorumda üç soruyu sırayla sorun: Değer hangi değerlendirme bölgesinde? Trend artıyor mu, sabit mi? Spektrumda baskın frekans devir frekansı mı, yoksa başka bir bileşen mi? Devir frekansı baskınsa dengesizlik, hizalama veya gevşeklik; devir frekansı dışında baskın bileşen varsa rulman, kayış, dişli veya elektrik kaynaklı bir sorun arayın. Şaft hareketini izlemek gereken kayma yataklı makinelerde gövde ölçümü yetmez; orbit ölçümü gerekir ve Şaft Orbit Simülatörü orbit biçimlerinin nasıl okunduğunu gösterir.
Ne zaman yerinde ölçüm çağırmalı
Rota veriniz D bölgesine girdiğinde, trend hızla arttığında, spektrumda tanımlayamadığınız baskın bir frekans gördüğünüzde veya makine ses ve ısı değişikliğiyle birlikte titreşim artırdığında uzman ölçüm isteyin. Ayrıca hız değişkenli makinelerde rezonans şüphesi varsa, kritik hızın işletim devrine yakınlığını Rezonans ve Kritik Hız Simülatörü ile ön değerlendirin; rezonans bölgesinde çalışan makinede balans tek başına çözüm değildir. Fazlı veya fazsız yerinde balans, faz analizi ve spektrum teşhisi için yerinde balans hizmetimizle iletişime geçebilirsiniz: /tr/iletisim.
